Οι Ήρωες φεύγουν, οι Προφήτες κυβερνούν, οι Νομάδες περιμένουν και οι Καλλιτέχνες είναι ακόμη μωρά.

της Πέγκυ Παπακώστα

Αναρωτήθηκα αν υπάρχει επιστημονική βάση στην αίσθηση που έχω ότι άνθρωποι της ίδιας γενιάς σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο. Ανακάλυψα τη Θεωρία των Γενεών. Δύο Αμερικανοί ιστορικοί, οι William Straus και Neil Howe μελέτησαν την ιστορία των ΗΠΑ από τον 16^ο αιώνα μέχρι σήμερα και προσπάθησαν να εξηγήσουν κοινωνιολογικά αυτό που οι περισσότεροι αναγνωρίζουμε ενστικτωδώς: Άνθρωποι της ίδιας γενιάς γεννιούνται, μεγαλώνουν και δρουν σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, που τους ορίζει. Μια αυτονόητη, για κάποιους, σκέψη με κάπως περίπλοκες συνέπειες, ειδικά όταν μια συγκεκριμένη γενιά φτάνει ν’ αναλάβει τα ηνία του τόπου της.

Ας πάρουμε αυτή την περίφημη γενιά του Πολυτεχνείου. Έλληνες που ήταν νέοι τη δεκαετία του 70. Αν λάβουμε υπόψη ότι κάθε γενιά γεννιέται μέσα σε μια περίοδο περίπου 20 ετών, η γενιά του Πολυτεχνείου γεννήθηκε τις δεκαετίες του 40 και 50, μετά τον 2^ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ως μεταπολεμικό και μάλλον μετεμφυλιακό παιδί, η γενιά αυτή δε βίωσε έντονες κακουχίες επιβίωσης, αλλά ούτε και ανάπτυξη. Είχε προσλαμβάνουσες έντονων ιδεολογικών αντιπαραθέσεων και μια αίσθηση επερχόμενης ανάπτυξης. Ως νέος των δεκαετιών του 60 και 70, έζησε σε μια οικονομικά αναπτυσσόμενη κοινωνία που προσπαθούσε να βρει τον πολιτικό της βηματισμό και αμφισβητούσε το κατεστημένο. Ο μεσήλικας των δεκαετιών του 80 και 90, έζησε σε συνθήκες ευμάρειας και συμμετείχε στην ασυδοσία και τώρα, που ήρθε ο λογαριασμός, σε ηλικία πάνω-κάτω 55 χρονών ήρθε να κυβερνήσει. Ένας από τους παράγοντες που θα επηρεάσουν τον τρόπο δράσης αυτής της γενιάς είναι τα ειδικά χαρακτηριστικά της.

Η γενιά του Πολυτεχνείου είναι η γενιά των ιδεολόγων. Προφήτες τους λένε οι Strauss και Howe. Είναι η γενιά που γεννιέται μετά από μια μεγάλη Κρίση όπως ήταν ο 2^ος Παγκόσμιος Πόλεμος και ο εμφύλιος, σε μια εποχή αισιοδοξίας και συναινετικής διάθεσης να αναδομηθεί ο κοινωνικός ιστός. Ενηλικιώνονται στην εποχή της Αφύπνισης, όπως ήταν η Άνοιξη του ’68, το τέλος δικτατορικών καθεστώτων, τα παιδιά των λουλουδιών, το κίνημα των hippies. Ως σύγχρονοι σταυροφόροι νέων ιδανικών, δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στη θεωρία και λιγότερο στην πράξη. Ως μεσήλικες, καλούνται να αναλάβουν τα ηνία εν μέσω μιας νέας μεγάλης Κρίσης. Αυτές οι γενιές μένουν στην ιστορία για το πάθος και την ηγεσία των αξιών που πρεσβεύουν. Η μεγαλύτερη συνεισφορά τους είναι οραματική, αξιακή και θρησκευτική. Έχουν ροπή προς τους ιδεολογικούς πολέμους και προτρέπουν τους υπόλοιπους να θυσιαστούν για να «τ’ αλλάξουν όλα». Ελάχιστοι από αυτές τις γενιές των Προφητών πολέμησαν σε πραγματικούς πολέμους ενώ περισσότερο ρέπουν προς τα μεγάλα λόγια παρά τις πράξεις.

Η αμέσως επόμενη γενιά, γεννημένη τις δεκαετίες του 60, 70 μέχρι και το 1982, είναι η περίφημη Generation X. Οι Strauss και Howe τους ονομάζουν Νομάδες. Ως παιδιά, γεννιούνται κατά τη διάρκεια της Αφύπνισης και οι πρώτες προσλαμβάνουσές τους είναι εν μέσω μιας εποχής κοινωνικών και πνευματικών αναζητήσεων, όταν οι νέοι αμφισβητούν με πάθος το κατεστημένο. Μεγαλώνοντας, ως νέοι, αποστασιοποιούνται από την πραγματικότητα όχι γιατί πιστεύουν ότι θα «τ’ αλλάξουν όλα», αλλά γιατί πιστεύουν ότι δεν πρόκειται ν’ αλλάξει τίποτα ποτέ. Περισσότερο κυνικοί και πρακτικοί, μένουν στην ιστορία ως ρεαλιστές ηγέτες, που αναλαμβάνουν τα ηνία μετά από μια μεγάλη Κρίση. Μεγαλύτερη έμφαση δίνουν στην ελευθερία, την επιβίωση, την εντιμότητα. Είναι πραγματιστές, που προτιμούν περισσότερο ατομικές παρά συλλογικές, αλλά πάνω απ’ όλα ρεαλιστικές λύσεις στα προβλήματα.

Τα παιδιά που γεννήθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 80 μέχρι και το 2002 περίπου είναι η γενιά των Ηρώων. Ως ενήλικες, μένουν στην ιστορία για τις στρατιωτικές τους επιτυχίες και ως μεσήλικες για τις πολιτικές. Τα παιδιά που γεννήθηκαν μετά το 2002 και μέχρι λίγο μετά το 2020 ανήκουν στη γενιά των Καλλιτεχνών. Μεγαλώνουν εν μέσω μιας μεγάλης Κρίσης και αργότερα, προτεραιότητα δίνουν στην επίτευξη ευρύτερων συναινετικών λύσεων.

Ζούμε την εποχή της Κρίσης που ξεκίνησε το 2002 περίπου και που αναμένεται να διαρκέσει μέχρι το 2020 περίπου. Είναι η εποχή της αμφισβήτησης των θεσμών και της χρεοκοπίας του συστήματος. Οι πολίτες ξαναπαίρνουν τα πράγματα στα χέρια τους, η τέχνη στρατεύεται, όπως και οι άνθρωποι σχηματίζοντας ομάδες αντιπαράθεσης. Η Κρίση είναι το 4^ο τεταρτημόριο του κύκλου της ιστορίας, που ξεκινά συνήθως από μια οικονομική κατάρρευση, που εξελίσσεται σε πολιτικο-γεωστρατηγική ανακατάταξη.

Το 2020 ή λίγο μετά, ξαναξεκινά ο κύκλος της ιστορίας, που διαρκεί περίπου 80 χρόνια. Τα πρώτα 20 χρόνια ή 1^ο τεταρτημόριο ονομάζεται Αναγέννηση ή αλλιώς ανάπτυξη. Αμέσως μετά μια μεγάλη Κρίση, που κλείνει μια ιστορική εποχή, οι θεσμοί ενδυναμώνονται και ο ατομικισμός ατροφεί. Η κοινωνία νιώθει ότι πάει μπροστά μαζί ως σύνολο αν και οι μειοψηφίες νιώθουν καταπιεσμένες. Εξασφαλίζεται η επιβίωση και η ασφάλεια. Τα χαρακτηριστικά είναι η αισιοδοξία και η πρόοδος. Το 2^ο τεταρτημόριο ονομάζεται Αφύπνιση, κατά την οποία πραγματοποιούνται κοινωνικές κατακτήσεις και το 3^ο λέγεται Χαλάρωση ή αρχή του τέλος. Οι θεσμοί αποδυναμώνονται και ο ατομικισμός ευδοκιμεί, όπως παρατηρήθηκε στην Ελλάδα  τις δεκαετίες του 90 και 80. Η κοινωνία θέλει απλά να περάσει καλά. Και μετά, φυσικά, έρχεται η Κρίση.

Η Θεωρία των Γενεών δεν προσπαθεί να διαμορφώσει, ούτε καν να δαμάσει την πραγματικότητα. Αντιθέτως, προσπαθεί να περιγράψει τη φυσική ροή των πραγμάτων. Όσο και να επεμβαίνει ο άνθρωπος ή το κράτος ή κάποιοι ισχυροί στη φύση, σε βάθος χρόνου θα αποτυγχάνουν. Το πρώτο μισό της κάθε ιστορικής εποχής είναι αναπτυξιακό και χωρίζεται στην (υλική) Αναγέννηση, κατά την οποία μπαίνουν οι βάσεις της επιβίωσης και στην (πνευματική) Αφύπνιση, περίοδο κατά την οποία αναπτύσσεται η κοινωνία. Το δεύτερο μισό είναι υφεσιακό και χωρίζεται σε πνευματική έκπτωση (Χαλάρωση), κατά την οποία καταστρέφεται ο κοινωνικός ιστός και τέλος, σε υλική καταστροφή (Κρίση), κατά την οποία διαλύονται όλα.

Δεν υπάρχει Αναγέννηση, χωρίς Κρίση. Μετά την Κρίση, πάντα ένας νέος κύκλος ξαναρχίζει.